Dodatki
Informacje dodatkowe
Copyright © 1999-2012 INTERIA.PL S.A. Wszystkie prawa zastrzeżone. Korzystanie z portalu oznacza akceptację Regulaminu
Przejdź do głównej części strony
Copyright © 1999-2012 INTERIA.PL S.A. Wszystkie prawa zastrzeżone. Korzystanie z portalu oznacza akceptację Regulaminu
« wróć do informacji
Racje i demonstracje
Wszystkie wątki | « poprzedni wątek następny wątek »
~Grzegorz Szołtysik
W sprawie budowy obwodnicy augustowskiej przez
teren torfowisk Doliny Rospudy
W dniach 24.02.2007 r. - 27.02.2007 r. w obozie
obrońców przyrody nad Doliną Rospudy,
zorganizowanym w ramach protestu przeciwko budowie
obwodnicy przez tutejsze torfowiska przebywał
prezes Stowarzyszenia „ZIELONA
ZIEMIA”, p. mgr Grzegorz Szołtysik. Celem
wizyty było zorientowanie się co do istoty
problemu, związanego z budową obwodnicy, która
może poważnie zagrozić walorom przyrodniczym,
krajobrazowym i kulturowym Doliny Rospudy. Zespół
„ZIELONEJ ZIEMI” jest pełen uznania
dla poświęcenia i determinacji ludzi, którzy
podjęli akcję protestacyjną przeciwko grabieżczemu
podejściu władz do zasobów przyrody. Poświęcenie
tych ludzi, łącznie z narażaniem swojego zdrowia i
życia jest oznaką szeroko pojętego patriotyzmu, z
czego powinny brać przykład władze lokalne oraz
władze Polski. Zwycięstwo obrońców zasobów
naturalnych przyrody, czyli tego co stanowi
podstawy istnienia ludzkości nie jest tylko
zwycięstwem samym w sobie ale jest zwycięstwem nad
złem, nad demoralizacją i nad znieczulicą władz i
innych wpływowych instytucji czy ludzi, którzy
szerzą zło konsumpcjonizmu. Obrońcy przyrody,
którzy bronią w tak spektakularny sposób
dziedzictwa przyrodniczego zasługują na najwyższe
wyrazy uznania. Ich determinacja jest tym bardziej
uzasadniona, gdyż zmuszeni są bronić dóbr
narodowych przed samymi wła-dzami Polski i przed
władzami lokalnymi. Ochrona i obrona wartości
przyrodniczych, a w szczególności dziedzictwa
przyrodniczego jest jednoznaczna z ratowaniem
dziedzictwa kulturowego, które stanowi esencję
egzystencji ludzkiej. Dbałość i ratowanie bogactw
przyrody i kultury jest ratowaniem zasobów o
znaczeniu nie tylko narodowym, europejskim ale
nawet światowym. W obozie panował wysoki standard
dyscypliny i organizacji, był dokładnie określony
porządek dnia i zasady obowiązujące na terenie
obozowiska. W dniu przyjazdu p. Szołtysik został
zameldowany przez organizatorów obozowiska, tak,
jak każdy zgłaszający się na dłuższy pobyt, ze
względów organizacyjnych i bezpieczeństwa. W
godzinach nocnych były pełnione warty przez
ochotników, których nie brakowało. Obowiązywał
całkowity zakaz wnoszenia i spożywania napojów
alkoholowych oraz innych środków odurzających.
Ponadto zwracano szczególną uwagę na utrzymanie
czystości, poszanowanie roślinności, zwierząt oraz
innych ożywionych i nieożywionych elementów
przyrody. Jedną z głównych cech zachowania się
obozowiczów były pokojowe metody rozwiązywania
konfliktów z nieprzychylną miejscową ludnością,
które odnosiły pozytywny skutek. Dyplomacja
obrońców przyrody odznaczała się wysokim
profesjonalizmem. Stosowane metody dialogów z
nieprzychylną ludnością są godne naśladowania ze
względu na wysoki poziom umiejętności prowadzenia
rozmów i rozładowywania napięć społecznych.
Stosowano tylko i wyłącznie metody pokojowe, a
sprowokowanie obozowiczów do negatywnych reakcji
było wręcz niemożliwe. Z rozmów z poszczególnymi
osobami uczestniczącymi w proteście wynika, iż
„obozowicze” posiadali mocno
sprecyzowane motywacje oraz głęboką wiedzę
ekologiczną, przyrodniczą oraz sozologiczną.
Sprawa Doliny Rospudy poruszyła nas do głębi nie
tylko ze względu na walory przyrodnicze tego
terenu ale również ze względu na postawę ludzi
którzy sprzeciwili się ich zniszczeniu, którzy
poruszyli serca całej społeczności i dokonali
zmian w mentalności społecznej na korzyść naszych
przyszłych pokoleń. W związku z tym „ZIELONA
ZIEMIA” po-stanowiła przyłączyć się do
sprawy i w trybie nie znoszącym zwłoki opracowano
niniejszy dokument. Jest to sprawozdanie z pobytu
w obozie obrońców przyrody oraz analiza prawna pod
względem proceduralnym i wykonawczym działań władz
Augustowa.
Stowarzyszenie Na Rzecz Trwałego i Zrównoważonego
Rozwoju „ZIELONA ZIEMIA” od wielu lat
zajmuje się zapobieganiem niekorzystnym decyzjom
władz lokalnych w planowaniu przestrzennym.
Posługujemy się przede wszystkim narzędziami
prawno-administracyjnymi, które przynoszą pożądane
skutki. Do naszych ostatnich osiągnięć należy
m.in.
- niedopuszczenie do wprowadzenia niekorzystnych
zmian w planie zagospodarowania gminy Prószków w
woj. opolskim, które miały zmienić przeznaczenie
terenów o wysokich walorach przyrodniczych i
historycznych w celu wprowadzenia infrastruktury
budowlanej;
- dzięki naszym wnioskom i analizom dokumentacji
dotyczącej ochrony środowiska w gminie Prószków
Rada Miasta Prószkowa oddaliła wnioski Starostwa
Opolskiego o przekwalifikowanie terenów rolniczych
na cele nierolnicze o powierzchni 120 ha;
- uruchomiliśmy mechanizmy dyplomatyczne między
strukturami organizacyjnymi i instytucjami
zainteresowanymi ratowaniem
„Pomologii” - terenu o wysokich
walorach przyrodniczych i kulturowych w gminie
Prószków.
Działania „ZIELONEJ ZIEMI” polegają
przede wszystkim na profilaktyce społecznej i
proceduralnej, czyli zachowujemy ciągłą czujność
co do planowanych zmian w środowisku
przyrodniczym, krajobrazowym i historycznym naszej
gminy. Oczywiście nasza działalność statutowa
dotyczy całego kraju. Generalnie nie mamy
doświadczeń w takich spektakularnych działaniach,
jakie miały miejsce w przypadku Doliny Rospudy ale
jesteśmy jak najbardziej skłonni do podejmowania
tego rodzaju działań, tym bardziej, iż zasoby
naszej planety są już bardzo nadwerężone i nie
zawsze jest czas na działania typowo
profilaktyczne, choć są bardzo ważne z uwagi na
kształtowanie mentalności społeczeństwa
obywatelskiego. Poczet członków naszej organizacji
to przede wszystkim ludzie wykwalifikowani w
dziedzinach ochrony środowiska, prawa
administracyjnego, w działaniach proceduralnych
oraz pedagodzy. Większość członków posiada wyższe
wykształcenie i doświadczenia w zakresie czynności
prawno-administracyjnych.
Wizyta w Dolinie Rospudy była celowa m.in. ze
względu na kwalifikacje p. Szołtysika, który
posiada odpowiednią wiedzę przyrodniczą,
doświadczenie w działalności na rzecz ochrony
wartości przyrodniczych i kulturowych, w
posługiwaniu się narzędziami prawnymi, w
działalności stowarzyszeniowej oraz posiada tytuł
magistra ochrony środowiska, co jest ugruntowaniem
jego kompetencji. W czasie jego pobytu w gminie
Augustów została przeanalizowana zasadność
alternatywnych rozwiązań w odniesieniu do obecnych
zamierzeń budowy obwodnicy przez torfowiska
Rospudy, zasadność roszczeń mieszkańców, aspekty
prawne przedsięwzięcia w wersji, jaką zamierza się
realizować obecnie oraz wersji alternatywnych.
Sprawa inwestycji budowy autostrady została także
przeanalizowana pod względem nieprawidłowości
proceduralnych, okoliczności podejmowania decyzji
przez władze lokalne w sprawie budowy obwodnicy
odciążającej miasto Augustów oraz podejmowania
decyzji i przedsięwzięć planistycznych przez
władze gminy Augustów dotyczących budowy
ob-wodnicy na przestrzeni ostatnich kilkunastu
lat. W celu obiektywnego rozpatrzenia sprawy
przeprowadzono szereg rozmów z miejscową
ludnością, wśród której byli zarówno zwolennicy
jak i nie przychylni obronie torfowisk Rospudy.
Ponadto zapoznano się z dokumentacją, artykułami i
informacjami dotyczącymi postępowania
proceduralnego władz Augustowa w związku z budową
obwodnicy augustowskiej przez torfowiska Rospudy.
Charakterystyka torfowisk Rospudy
Torfowiska Doliny Rospudy są bardzo rzadkim, wręcz
unikatowym rodzajem torfowisk w skali europejskiej
ze względu na swoją genezę i strukturę. Gospodarka
wodna torfowiska oparta jest na zasilaniu przez
rzekę Rospudę, co powoduje, że torfowisko jest
systemem bardzo trwałym, kompleksowym, polegającym
na silnym unaczynieniu kapilarnym szczególnie
wierzchnich warstw. Naruszenie tej struktury w
taki sposób, w jaki się obecnie planuje spowoduje
nieodwracalne następstwa w postaci zachwiania
systemu kapilarnego i pożarów włącznie. Torfowisko
wykształciło się w tzw. rynnie polodowcowej i ma
charakter torfowisk nizinnych dolin rzecznych, a
torfy Rospudy należą do torfów niskich.. Występuje
tu bardzo duże skupisko stanowisk lęgowych
rzadkich gatunków ptaków, takich jak orlik
krzykliwy Aquila pomarina, włochatka Aegolius
funereus, dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos
leukotos, głuszec Tetrao urogallus, jarząbek
Tetrastes (Bonasa) bonasia, kropiatka, derkacz
Crex crex, żuraw Grus grus, bielik Haliaëtus
albicilla, błotniak stawowy Circus aeruginosus,
trzmielojad , bocian biały Ciconia ciconia,
dzięcioł czarny Dryocopus martius, dzięcioł średni
Dendrocopos leucotos, gąsiorek Lanius collurio,
muchołówka mała Muscicapa parva, świergotek polny
Anthus campestris, pokrzewka jarzębata Sylvia
nisoria, skowronek borowy (lerka) Lullula arborea
, kania czarna Milvus migrans, bocian czarny
Ciconia nigra, dzięcioł zielonosiwy Picus canus,
zimorodek Alcedo atthis. Z ssaków występuje tutaj
m.in. wilk Canis lupus, ryś Lynx lynx, łoś Alces
alces, bóbr Castor fiber, wydra Lutra lutra. Jeśli
chodzi o roślinność Doliny Rospudy, to warto
podkreślić, iż występuje tu 19 gatunków storczyków
podczas gdy w Polsce występuje ich 31 gatunków. Do
najrzadziej występujących storczyków w Polsce
zalicza się miodokwiat krzyżowy, którego jedyne
stanowisko znajduje się właśnie na torfowiskach
Doliny Rospudy
Opis ważnych zdarzeń
Już w latach dziewięćdziesiątych w sprawie
dokumentacji związanej z ochroną środowiska w
gminie Augustów zostały wniesione uwagi, wnioski i
zalecenia przez środowiska naukowe oraz
organizacje ekologiczne. Spowodowane to było
niepokojącą tendencją w planowaniu przestrzennym,
polegającą na grabieżczym podejściu planistów do
zasobów przyrodniczych Doliny Rospudy. Obecne
plany usytuowania obwodnicy są następstwem
nieuwzględnienia tych uwag. Upieranie się władz
lokalnych przy swojej wersji lokalizacji obwodnicy
można uzasadnić jedynie tym, iż usytuowanie
obwodnicy w sposób mniej represyjny dla środowiska
przyrodniczego w przypadku Doliny Rospudy wymaga
większych nakładów związanych z wywłaszczaniem
terenów prywatnych, takich jak grunty rolne i
innych nieruchomości. Planiści posłużyli się
rozwiązaniami bardziej według nich prostszymi ze
względu na to, że obszar torfowisk nie stanowi
niczyjej własności prywatnej i nie trzeba było
podejmować dodatkowych działań proceduralnych,
związanych z wywłaszczaniem. W nieoczekiwany
sposób uzyskano aprobatę polityków i organizacji
pozarządowych, dla których ochrona dziedzictwa
przyrodniczego nie jest priorytetem. Opinia
społeczna miejscowej ludności została odpowiednio
nastawiona na perspektywę zlikwidowania
uciążliwości ze strony autostrady ale jednocześnie
nie zwrócono uwagi społeczeństwa na inne
możliwości sytuowania obwodnicy. Nie została
przeprowadzona odpowiednia debata publiczna. W
ciągu kilkunastu lat władzom Augustowa udało się
ukształtować odpowiednią mentalność mieszkańców,
zwłaszcza tych, którzy są bezpośrednio narażeni na
uciążliwość autostrady przebiegającej koło ich
domów. Mentalność ta odznacza się tym, iż
mieszkańcy są zupełnie przekonani, że tylko
rozwiązania proponowane przez władze Augustowa są
racjonalne i gwarantują powodzenie realizacji
przedsięwzięcia. Świadomość mieszkańców została
odpowiednio ukierunkowana. Nie zwracano im uwagi
na rozwiązania alternatywne i nie zwracano uwagi
na konsekwencje społeczne, możliwość dezaprobaty
środowisk naukowych, organizacji ekologicznych w
przypadku próby realizacji inwestycji budowy
obwodnicy w wersji proponowanej przez władze,
czyli bardziej szkodliwej dla torfowisk.
Uwarunkowania prawne
Słuszność odpowiedniej ochrony Doliny Rospudy jest
uzasadniona pod względem potrzeb i oczekiwań
społeczeństwa współczesnego oraz następnych
pokoleń, ale jest także uzasadnione pod względem
prawnym. Dolina Rospudy jest objęta systemem
Natura 2000 w ramach programu ochrony rzadkich
gatunków ptaków. Postawy objęcia obszaru Doliny
Rospudy systemem Natura 2000 leżą w dyrektywach
europejskich z 1979 r. Polityka Ekologiczna
Państwa, realizowana od 1991 r., zakładała
wdrażanie strategii ekorozwoju i inkorporowanie
wymagań ochrony środowiska do wszystkich polityk
sektorowych. Potrzeba jej weryfikacji wynikła z
konieczności uwzględnienia nowych
społeczno-ekonomicznych uwarunkowań będących
następstwem procesu integracji z UE oraz
konieczności dostosowania tego podstawowego
dokumentu programowego do wymagań V Programu
działań UE w zakresie ochrony środowiska i nowych
kierunków w polityce ekologicznej Wspólnot. To
zadanie znalazło się na pierwszym miejscu w
rzędzie priorytetów Programu Przygotowania Polski
do Członkostwa w Unii Europejskiej przewidzianych
do realizacji w 1998 r. Właściwe podejście do
zasobów Doliny Rospudy jest wyrazem racjonalnego
korzystania z zasobów przyrody, krajobrazu i
kultury, czyli jest wyrazem trwałego i
zrównoważonego rozwoju. Oprócz uwarunkowań
unijnych, za podjęciem działań ochronnych dla
Doliny Rospudy przemawiają zapisy ustawodawstwa
polskiego. Do najistotniejszych ustaw, które
obligują do ochrony zasobów przyrodniczych
należą:
- Ustawa Prawo ochrony środowiska z dnia 27
kwietnia 2001 r. (Dz.U. nr 62 z 2001 r., poz.
627).
- Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia
2004 r. (Dz.U. nr 92 z 2004 r., poz. 880).
- Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym z dnia 27 marca 2003 r. (Dz.U. nr 80
z 2003 r., poz. 717).
Oprócz powyższych aktów prawnych, istota trwałego
i zrównoważonego rozwoju jest uwzględniona w
Konstytucji RP. Polska jest państwem gwarantującym
swoim obywatelom ochronę środowiska, kierując się
zasadą rozwoju zrównoważonego. Art. 74 Konstytucji
RP obliguje polskie władze do prowadzenia polityki
zapewniającej bezpieczeństwo ekologiczne obecnemu
i przyszłym pokoleniom. Art. 86 nakłada obowiązki
na każdego obywatela w zakresie dbałości o
środowisko. Ustawa Prawo ochrony środowiska
wyraźnie wskazuje na potrzebę ratowania walorów
takich terenów jak torfowiska Rospudy jako naszego
dziedzictwa przyrodniczego, krajobrazowego i
kulturowego. W art.3., pkt 50. ustawy jest podana
definicja rozwoju zrównoważonego, z której wynika,
iż priorytetem we wszelkich działaniach i
przedsięwzięciach jest zachowanie równowagi
przyrodniczej i trwałości podstawowych procesów
przyrodniczych, które gwarantują bezpieczeństwo
ekologiczne nie tylko dla nas, ale i dla
przyszłych pokoleń. Dlatego ochrona wartości
Doliny Rospudy powinna być priorytetem w
działaniach planistycznych władz Augustowa. Art.6.
mówi o zapobieganiu negatywnemu oddziaływaniu na
środowisko a uwzględnianie zasady ochrony
środowiska i zrównoważonego rozwoju przez
polityki, strategie, plany i programy mówi art.8.
Bardzo ważnym, a nawet nieodzownym czynnikiem przy
sporządzaniu dokumentacji przyrodniczej,
stanowiącej podstawę do wprowadzania zmian w
środowisku przyrodniczym jest udział
społeczeństwa, które ma prawo do wnoszenia uwag i
wniosków w sprawach dotyczących planowania
przestrzennego, co określa art.43.ust.2. Art.44. z
kolei zobowiązuje organ administracji do
rozpatrzenia uwag i wniosków wniesionych przez
społeczeństwo odnośnie oceny oddziaływania na
środowisko. W uzasadnieniu decyzji w sprawie
planowego przedsięwzięcia powinny być podane
informacje o sposobie wykorzystania uwag i
wniosków zgłoszonych w związku z udziałem
społeczeństwa. Określa to art.46.ust.10. Warunki
te nie zostały spełnione w procedurze
planistycznej, dotyczącej opracowywania strategii
budowy obwodnicy augustowskiej. Z art.10. wynika,
iż każdy ma prawo do uczestnictwa w sprawach
związanych z ochrona środowiska, a w szczególności
w postępowaniu w sprawie wydania decyzji z zakresu
ochrony środowiska lub przyjęcia projektu
polityki, strategii, planu lub programu rozwoju i
restrukturyzacji oraz projektu studium i planu
zagospodarowania przestrzennego. Zapis ten w
sposób ewidentny nie został spełniony, gdyż
uczestnictwo społeczeństwa w tworzeniu
dokumentacji planistycznej było nikłe. Sprawa
ewentualnego rozpatrzenia alternatywnych usytuowań
obwodnicy praktycznie nie była nagłośniona przez
władze Augustowa a zgłaszane zalecenia przez
środowiska naukowe nie były brane pod uwagę w
dyskusjach z mieszkańcami. W dobie już dość
nadwerężonych zasobów przyrodniczych i kulturowych
nie tylko w skali globalnej, ale i w skali
lokalnej, nieodzowna jest współpraca samorządów z
organizacjami pozarządowymi, które reprezentują
stronę ideową problemu ochrony dóbr kultury i
przyrody. Warunek ten nie został spełniony przez
planistów w gminie Augustów. Chodzi tu nie tylko o
działania na zasadzie akcji, ale i o pogłębianie
świadomości ekologicznej, co kreuje społeczeństwo
obywatelskie. Art.33. ust.1. podnosi rolę
organizacji ekologicznych do statusu strony w
postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa a
art.38. upoważnia organizacje ekologiczne do
współdziałania z organami administracji
państwowej. W przypadku Doliny Rospudy jest to
bardzo wskazane, gdyż organizacje pozarządowe mają
zdolności organizacyjne oraz kompetencje (zależnie
od zapisów statutowych organizacji) aby występować
jako wnioskodawca w pozyskiwaniu środków
finansowych na przedsięwzięcia ochronne danego
terenu. Ponadto organizacje pozarządowe mogą
przedkładać koncepcje i projekty strategii, które
można realizować dla ratowania walorów
przyrodniczych i kulturowych, i które mogą być
realizowane przez innych wykonawców jak i przez
same organizacje. Wobec tego zapisu władze
Augustowa postąpiły autorytatywnie, uważając swoje
racje za nie-podważalne, niezależnie od opinii
środowisk naukowych i organizacji ekologicznych.
Każda inwestycja czy zmiana nosi z sobą
konsekwencje dla środowiska. Wprowadzenie
infrastruktury budowlanej czy drogowej powoduje na
trwałe i w sposób nieodwracalny straty w
środowisku i krajobrazie. Warunki niezbędne do
realizacji ochrony środowiska zapewnia nam
polityka ekologiczna państwa, co określa art.13.
Zgodnie z art.14. na podstawie aktualnego stanu
środowiska polityka ekologiczna państwa określa
cele ekologiczne, priorytety ekologiczne, rodzaj i
harmonogram działań proekologicznych, środki
niezbędne do osiągnięcia celów, w tym mechanizmy
prawno-ekonomiczne i środki finansowe.Art.40.-45.
określają zasady w sprawie oceny oddziaływania na
środowisko skutków realizacji planów i programów.
W art. 40 podane są uwarunkowania przeprowadzenia
postępowania w sprawie oceny oddziaływania na
środowisko, które zgodnie z ust.1. są uwarunkowane
posiadaniem projektu koncepcji polityki
przestrzennego zagospodarowania oraz projekty
strategii rozwoju regio-nalnego. Art.41. wskazuje
na obowiązek sporządzenia prognozy oddziaływania
na środowisko przez wprowadzone zmiany lub
opracowany projekt, która w przypadku gminy
Augustów budzi wiele zastrzeżeń (została
przeprowadzona analiza dokumentacji przyrodniczej)
Zgodnie z ust.2. prognoza powinna zawierać m.in.,
powiązania miedzy poszczególnymi dokumentami
związanymi z ochroną środowiska, określenie
obecnego stanu środowiska i potencjalne zmiany,
problemy ochrony środowiska, uwarunkowania
międzynarodowe i krajowe, które dyktują sposoby, w
jakich te cele i inne problemy środowiska zostały
uwzględnione podczas opracowywania tego dokumentu.
W przypadku dokumentacji planistycznej w gminie
Augustów nie został zrealizowany ten zapis
rzetelnie. W ust.2. jest też mowa o określeniu w
prognozie znaczących oddziaływań na środowisko, o
kompensacji przyrodniczej negatywnych oddziaływań
na środowisko przez planowane przedsięwzięcia.
Oczywiście kompensacja dotyczy sytuacji, gdy jest
wykonalna i pozwala odtworzyć te same walory
przyrodnicze, które istniały przed spowodowaniem
strat. W przypadku torfowisk jest ona niewykonalna
ze względu na genezę i strukturę tego rodzaju
elementów przyrodniczych. Natomiast art. 47.
nakłada obowiązek określenia, analizy oraz oceny
bezpośredniego wpływu danego przedsięwzięcia na
środowisko, dobra kultury i wzajemnego
oddziaływania między nimi. Na wnioskodawcę, który
wnosi o dokonanie zmian w środowisku jest nałożony
obowiązek przeprowadzenia uzgodnienia z organem
ochrony środowiska oraz przedłożenia projektu
budowlanego oraz raportu o oddziaływaniu
przedsięwzięcia na środowisko. Wskazuje na to
art.48.ust.4. Planowane przedsięwzięcia, mogące
znacząco oddziaływać na środowisko wymagają
sporządzenia raportu (art.51.). Planiści gminy
Augustów nie zadbali o to aby społeczeństwo w
wystarczającym stopniu brało udział sporządzaniu
dokumentacji planistycznej podczas gdy zgodnie z
art.53. organ właściwy do wydania decyzji zapewnia
możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu, w
ramach którego sporządzany jest raport o
oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.
Zgodnie z art.71.ust.1. polityka przestrzennego
zagospodarowania, sporządzanie studiów uwarunkowań
i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz
miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego
powinny być uwarunkowane zasadami zrównoważonego
rozwoju i ochrony środowiska. W przypadku gminy
Augustów zasady trwałego i zrównoważonego rozwoju
są łamane. Natomiast ust.2. wskazuje na priorytet
zachowania walorów krajobrazowych. Równowaga
przyrodnicza oraz racjonalna gospodarka zasobami
środowiska zgodnie z art.72.ust.1. powinny być
zagwarantowane w studium uwarunkowań i kierunków
zagospodarowania przestrzennego, do którego w
przypadku gminy Augustów zostały wniesione
zalecenia i uwagi przez środowiska naukowe i nie
dało to żadnego odzwierciedlenia w formie tego
dokumentu. Podstawą do określenia wymagań studium
jest opracowanie ekofizjograficzne (art.72.ust.4).
Ponadto opracowanie ekofizjograficzne podaje
charakterystykę poszczególnych elementów
przyrodniczych i ich wzajemnych powiązań
(art.72.ust.5.) Torfowiska Rospudy są systemem
ekologicznym Natura 2000, co obliguje do
stosowania ograniczeń w miejscowym planie
zagospodarowania przestrzennego i w decyzjach o
warunkach zabudowy. Wskazuje na to
art.73.ust.1.pkt 1. Ponadto Ustawa zobowiązuje do
oszczędnego wykorzystywania terenu (art.74.) i
ochrony zasobów środowiska (art.82.). Istotnym
zagadnieniem, co reguluje art.101. jest ochrona
powierzchni ziemi, gdyż gleba (a w przypadku
torfowiska runo torfowe) jest także środowiskiem
żywych organizmów, które zapewniają funkcjonowanie
całego ekosystemu w wyższych strefach. Ingerencja
w system torfowisk w czasie prac budowlanych w
postaci miejscowego osuszania, nawiercania i
innych mechanicznych oddziaływań spowoduje
zachwianie tego systemu a w dalszej konsekwencji
trwałe uszkodzenie struktury torfowisk poprzez
naruszenie systemu kapilar wodnych. Takie
działanie jest sprzeczne z zapisem art.101.
Ochrona zwierząt i roślin jest uwarunkowana m.in.
zachowaniem cennych ekosystemów, różnorodności
biologicznej i utrzymaniu równowagi przyrodniczej
oraz zapobieganiem negatywnym oddziaływaniom na
środowisko (art127.ust.1.). Zgodnie z
art.127.ust.2. ochrona zwierząt oraz roślin jest
realizowana poprzez obejmowanie ochroną obszarów i
obiektów cennych przyrodniczo, ustanawianie
ochrony gatunków, odtwarzanie populacji oraz
zalesianie i zadrzewianie. Gmina Augustów nie
wykazała żadnej sprzyjającej inicjatywy dla
walorów przyrodniczych Doliny Rospudy, co powinno
wynikać z powyższego zapisu. Innym, również
znaczącym aktem prawnym jest Ustawa o ochronie
przyrody, która określa ochronę przyrody jako
zachowanie, zrównoważone użytkowanie oraz
odnawianie zasobów, tworów i składników przyrody.
Celem ochrony przyrody jest m.in. utrzymanie
procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów,
zachowanie bioróżnorodności, ochrony walorów
krajobrazowych, siedlisk przyrodniczych,
kształtowanie właściwej postawy społecznej
(art.2.) Art.4. nakłada na organy administracji
publicznej obowiązek dbania o przyrodę i
prowadzenie działalności edukacyjnej. Władze
Augustowa prowadzą wręcz negatywną edukację,
pozwalającą myśleć społeczeństwu tylko o
potrzebach bez uwzględnienia zachowania dóbr
przyrodniczych i kulturowych. Zasady dotyczące
planowania przestrzennego w aspekcie sporządzania
dokumentacji, niezbędnej przy pracach
planistycznych oraz warunki określa Ustawa o
planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Na
początku zapisów ustawy podane są podstawy działań
w planowaniu przestrzennym jakimi są m.in.
zrównoważony rozwój - art.1. ust.1. pkt 2., oraz
uwzględnienie walorów krajobrazowych, wymagań
ochrony środowiska, wymagań ochrony dziedzictwa
kulturowego i zabytków - ust.2. Studium
uwarunkowań i kierunków zagospodarowania
przestrzennego (art.10.) musi uwzględniać
uwarunkowania wynikające ze stanu środowiska,
wymogów ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu
kulturowego, stanu dziedzictwa kulturowego i
zabytków, potrzeby i możliwości rozwoju gminy.
Studium powinno też określać obszary i zasady
ochrony środowiska i jego zasobów, ochrony
przyrody, krajobrazu kulturowego, dziedzictwa
kulturowego i zabytków - pkt 3,4., oraz kierunki i
zasady kształtowania rolniczej i leśnej
przestrzeni produkcyjnej. Końcowym etapem prac
związanych z planowaniem przestrzennym jest
miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
(art.15.), w którym określa się obowiązkowo m.in.:
zasady ochrony środowiska, przyrody, krajobrazu
kulturowego, dziedzictwa kulturowego i zabytków.
Analizując miejscowy plan zagospodarowania
przestrzennego gminy Augustów nie odczuwa się
priorytetów dobra środowiska., przyrody,
krajobrazu kulturowego i dziedzictwa kulturowego.
Z powyższej analizy uwarunkowań prawnych wynika,
iż dotychczasowe podejście władz gminy Augustów do
wartości Doliny Rospudy nie odpowiada wielu
zapisom polskiego ustawodawstwa, dotyczącego
ochrony przyrody i wartości kulturowych. W
działaniach planistycznych, proceduralnych i
ochronnych, związanych z planowanym
przedsięwzięciem budowy obwodnicy augustowskiej
przez obszar torfowisk Doliny Rospudy nie
spełniono następujących uwarunkowań prawnych:
art.3.pkt50., art.6., art.8., art.33.ust.1.,
art.41.ust.2., art.43.ust.2., art.44.,
art.46.ust.10., art.47., art.53., art.71.ust.1. i
.2., art.72.ust.1., art.73.ust.1.pkt1., art.82.,
art127.ust.1., art.127.ust.2. Ustawy Prawo ochrony
środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz.U. nr 62
z 2001 r., poz. 627), art.2. i art.4. Ustawy o
ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r.
(Dz.U. nr 92 z 2004 r., poz. 880) oraz
art.1.ust.1.pkt2.,ust.2., art.10.pkt 3,4. Ustawy o
planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z dnia
27 marca 2003 r. (Dz.U. nr 80 z 2003 r., poz.
717). W związku z tym, iż nie została spełniona
tak duża ilość zapisów prawa stwierdza się, iż w
działaniach proceduralnych, planistycznych i
ochronnych, związanych z przedsięwzięciem budową
obwodnicy augustowskiej przebiegającej przez
torfowiska Rospudy złamano prawo dotyczące ochrony
środowiska i przyrody oraz planowania
przestrzennego. Ponadto, w momencie podjęcia
dalszych działań przygotowawczych i budowlanych,
które będą inwazyjne w stosunku do elementów
przyrody ożywionej i nieożywionej Doliny Rospudy
(w tym torfowisk) zostanie złamane także prawo
europejskie dotyczące ochrony walorów
przyrodniczych i krajobrazowych oraz kulturowych
ze względu na to, iż obszar torfowisk Rospudy jest
objęty systemem ekologicznym Natura 2000 w ramach
programu ochrony rzadkich gatunków ptaków. Nie
stosowanie się do powyższych zapisów jest
jednoznaczne z łamaniem zapisów art. 74 i 86
Konstytucji RP. W związku tym roszczenia na
drodze prawnej (m.in. w postępowaniu
administracyjnym) przeciwko obecnym zamierzeniom
związanym z budową obwodnicy augustowskiej przez
torfowiska Rospudy są zasadne a Stowarzyszenie Na
rzecz Trwałego i Zrównoważonego Rozwoju
„ZIELONA ZIEMIA” deklaruje możliwość
uczestnictwa jako osoba prawna i jako strona w
postępowaniu prawnym przeciwko decyzjom
planistycznym władz Augustowa.
Podsumowanie
Jednym z najczęstszych argumentów mieszkańców,
którzy opowiadają się za obecnym planem budowy
obwodnicy jest uciążliwość autostrady ze względu
na jej bezpośrednie oddziaływanie na ich domostwa,
życie i zdrowie. Determinacja mieszkańców jest jak
najbardziej uzasadniona. Dla obrońców przyrody
życie i zdrowie ludzkie jest tak samo ważne jak
dla mieszkańców Augustowa. Nie można jednak
niszczyć dziedzictwa przyrodniczego w sytuacji,
gdy są alternatywne możliwości sytuowania
obwodnicy. Władze Augustowa miały kilkanaście lat
czasu na opracowanie planów budowy autostrady,
które uwzględniałyby zalecenia i opinie naukowców
oraz organizacji ekologicznych, kierowane do
planistów już kilkanaście lat temu. Ponadto od
kilkunastu lat władze Augustowa utrzymywały
mieszkańców w nadzieli zakończenia ich dramatu
uciążliwości autostrady ale nie poddały do opinii
publicznej innych możliwości sytuowania
autostrady, również korzystnych dla mieszkańców
ale które by nie narażały torfowisk na
zniszczenie. Władze Augustowa nie poinformowały
społeczeństwa, że usytuowanie obwodnicy, które
ingeruje w strukturę torfowisk może spotkać się z
oporem społecznym. Protesty obrońców przyrody są
konsekwencją niekompetentnego podejścia władz
Augustowa do zadania, jakim jest planowanie
przestrzenne, które powinno odznaczać się
racjonalnym gospodarowaniem zasobami przyrody oraz
jest konsekwencją niekompetencji planistów, którzy
nie raczyli skorzystać z zaleceń środowisk
naukowych i ekologów. W drodze obecnego
postępowania władz Augustowa złamano prawo
dotyczące ochrony przyrody, ochrony środowiska i
planowania przestrzennego. Nie każdy posiada
wiedzę przyrodniczą potrzebną do zrozumienia
głębszych motywacji działań obrońców przyrody,
dlatego nie można mieć pretensji do mieszkańców o
to, że skierowali swoje złe emocje przeciwko
obrońcom przyrody, gdyż w rozumieniu mieszkańców
obrońcy przyrody stanęli na drodze zakończenia
dramatu, jakim jest zagrożenie zdrowia i życia. Z
czasem mieszkańcy powinni jednak rozumieć, że
władze lokalne działały na ich niekorzyść. Obrońcy
przyrody nie podchodzą do swoich postulatów
autorytatywnie. Gdyby nie było alternatywnych
rozwiązań odnośnie usytuowania obwodnicy to nie
obstawali by przy swoich postulatach w obliczu
wyboru - życie ludzkie czy dobro dziedzictwa
przyrodniczego. Przyroda Doliny Rospudy jest
dziedzictwem przyrodniczym i kulturowym w skali
europejskiej. Jeśli zwycięży alternatywna opcja
budowy obwodnicy, która oszczędzi zasoby
przyrodnicze Doliny Rospudy, odciśnie to pozytywne
piętno w świadomości społecznej nawet w skali
europejskiej i umotywuje społeczeństwo do walki o
takie cenne tereny aby zachować je dla przyszłych
pokoleń. Zostanie udowodnione to, iż siła leży w
ludziach dobrej woli i że przyszłość należy do
ludzi, którzy działają w imię dóbr
ogólnospołecznych. Zasłanianie się możliwością
kompensacji ekologicznej w przypadku Doliny
Rospudy jest zupełnie nieuzasadnione gdyż tutejsze
torfowiska stanowią oczywiście bardzo trwały
system ale pod warunkiem, że się go nie naruszy w
taki sposób, w jaki się planuje obecnie. Jeżeli
zaingeruje się w torfowiska w taki sposób, jaki
jest preferowany przez władze Augustowa, to
skupisko stanowisk lęgowych rzadkich gatunków
ptaków zostanie utracone bezpowrotnie, gdyż ptaki
nie powrócą do swoich gniazd, ze względu na
uciążliwość autostrady i nie ma żadnej gwarancji,
że znajdą sobie podobne siedliska. Stanowisko
władz europejskich wobec zamiarów przekształcania
krajobrazu i walorów przyrodniczych w Dolinie
Rospudy jest uwarunkowane m.in. tym i iż kraje
europejskie utraciły już wiele cennych zasobów
przyrodniczych po przez nieracjonalne podejście do
nich. Polskie rządy nie doceniają sobie posiadania
takich unikatowych terenów, gdyż nie zdają sobie
sprawy co to znaczy je utracić.
Wnioski
- Postępowanie władz i planistów Augustowa,
związane z planowaniem przestrzennym, dotyczącym
budowy obwodnicy augustowskiej przez torfowiska
Doliny Rospudy jest destrukcyjne dla wartości
przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych.
- Działania władz Augustowa odznaczają się
grabieżczym podejściem do zasobów przyrodniczych i
kulturowych gminy Augustów, a tym samym są ta
działania niekorzystne dla społeczności lokalnej,
czego nie jest świadoma znaczna część społeczności
w wyniku niekorzystnych działań propagandowych
władz Augustowa.
- Podczas czynności proceduralnych, związanych z
tworzeniem dokumentów planistycznych, takich jak
opracowanie ekofizjograficzne, studium uwarunkowań
i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz
prognoza oddziaływania inwestycji n a środowisko
nie zastosowano się do ponad dwudziestu artykułów
polskiego ustawodawstwa dotyczącego ochrony
środowiska, ochrony przyrody i planowania
przestrzennego, co jest jednoznaczne z łamaniem
zapisów polskiego prawa.
- Planowana ingerencja w krajobraz i przyrodę
Doliny Rospudy przez władze Augustowa jest także
łamaniem prawa europejskiego za względu na
przynależność terenu Doliny do systemu Natura 2000
w ramach programu ochrony rzadkich gatunków
ptaków.
- Minister Środowiska Jan Szyszko w swoich
wypowiedziach podkreśla iż obecna wersja budowy
obwodnicy augustowskiej (przy której
autorytatywnie się upiera) spełnia polskie i
europejskie uwarunkowania prawne, podczas gdy w
procedurze planistycznej, dotyczącej budowy
obwodnicy augustowskiej zostało złamane prawo
ochrony środowiska, ochrony przyrody oraz
planowania przestrzennego oraz zostało złamane
prawo europejskie dotyczące ochrony dziedzictwa
przyrodniczego i kulturowego.
- Obrońcy przyrody są sprzymierzeńcami nie tylko
dla wartości przyrodniczych i krajobrazowych gminy
Augustów ale także są sprzymierzeńcami dla
wartości kulturowych społeczeństwa lokalnego.
Zalecenia
- Należy rozpocząć postępowanie
prawno-administracyjne przeciwko niekompetencji w
czynnościach planistycznych władz Augustowa,
dotyczących budowy obwodnicy augustowskiej przez
torfowiska Rospudy.
- Należy wdrożyć czynności związane z
uświadamianiem społeczności lokalnej o słuszności
postulatów obrońców przyrody w sprawie torfowisk
Doliny Rospudy.
- Prowadzić ciągłą kontrolę dalszych czynności
planistycznych w gminie Augustów.
- Nadzorować zachowanie się geodetów, którzy
wykonują swoje czynności w strefie stanowisk
lęgowych rzadkich gatunków ptaków w Dolinie
Rospudy.
Zamierzenia „ZIELONEJ ZIEMI” w sprawie
Doliny Rospudy
- Prowadzenie akcji „budzenia
świadomości” w gminie Augustów.
- Uczestnictwo jako strona w postępowaniu
administracyjnym przeciwko niekorzystnym dla
walorów przyrodniczych działaniom planistycznym w
gminie Augustów.
Zachowanie dziedzictwa przyrodniczego determinuje
zachowanie dziedzictwa kulturowego. Utrata terenów
dziewiczych powoduje degenerację kulturową, która
stanowi podstawę egzystencji ludzkiej, a
degeneracja kulturowa to upadek cywilizacji.
Upadek ten ma nam do zaoferowania obecna postawa
niektórych przedstawicieli władz Polski, m.in.
ministra środowika i władz lokalnych Augustowa,
przed którymi zmuszeni jesteśmy bronić naszego
dziedzictwa.
Z poważaniem
Prezes Zarządu
mgr Grzegorz Szołtysik
~Grzegorz Szołtysik
W sprawie budowy obwodnicy augustowskiej przez
teren torfowisk Doliny Rospudy
W dniach 24.02.2...